Wielkanoc i powitanie wiosny na świecie (cz.2)

Jeżeli zachęciliśmy do oglądania w części pierwszej zwyczajów na świecie, zapraszamy do części drugiej. Nie wyczerpuje ona wszystkich znanych i coraz to oryginalniejszych tradycji witania wiosny. Nie da się, chociaż obiecujemy, że gdy trafią się nam ciekawe materiały, na pewno postaramy się je opublikować.

Część pierwszą, dla tych, którzy dopiero teraz znaleźli ten artykuł, można obejrzeć tutaj.

A zatem, idąc alfabetycznie za częścią pierwszą:

Iran – perski Nowy Rok

W Iranie, czyli dawnej Persji, ale również w północnym Iraku, Afganistanie, Tadżykistanie, Uzbekistanie, Kirgistanie, Turkmenistanie, Kazachstanie, części Turcji oraz na północnym Kaukazie pierwszego dnia wiosny obchodzi się perski Nowy Rok: Nouruz oznacza No (nowy) i rouz (dzień). Przypada on na 21 marca. Korzenie tego święta sięgają wierzeń perskich oraz zoroastryjskich. Robi się wiosenne porządki  i ozdabia domy zielenią i kwiatami.

W ostatni wtorkowy wieczór przed Nowym Rokiem świętuje się Czaharszanbe Suri – tej nocy ludzie przeskakują przez ogniska oraz przebierają się i chodzą od domu do domu, by otrzymywać przekąski (trochę jak nasi kolędnicy :)).

 W sam Nowy Rok najważniejsze jest również jedzenie, które trafia na specjalnie udekorowany stół: Haft-sin. Obowiązkowo muszą się na nim znaleźć wykiełkowane w misce zboża symbolizujące odrodzenie, a także inne przekąski i rzeczy o określonej symbolice.

Wioski perskie przemierza zaś Kampirak, który rozdaje potrzebującym wcześniej uzbierane datki.

To święto trwa aż do 13 dnia miesiąca, kiedy wszyscy opuszczają swoje domy, by dołączyć do znajomych i rodziny, by przy tańcach, muzyce i jedzeniu cieszyć się wiosną w miejscach publicznych, szybko przeradza się to w festiwal ogniska, kostiumów i spotkań rodzinnych.

Irlandia

Imbolc czyli magia światła. Nadejście dnia św. Brygidy (1 luty) wiązało się z czasem płodności, owce zaczynały dawać mleko, słońce, świecąc coraz wyżej i mocniej, ogrzewało ziemię, która przygotowywała się do wydania nowych plonów. Św. Brygidę, która w celtyckiej mitologii utożsamiana była z młodą, pełną życia dziewczyną, wspomina się pierwszego dnia lutego, a więc wówczas, gdy jeszcze oznaki wiosny były niemal niezauważalne.

Japonia

Wiosna jest niezwykłym wydarzeniem dla Japończyków. Celebracja odejścia zimy zaczyna się już w lutym, kiedy to mieszkańcy wyspy przeganiają złe duchy. Najstarszy członek rodziny lub mężczyzna urodzony w roku, któremu patronuje dane zwierzę, rzuca ziarnami w demony, krzycząc: „Demony na zewnątrz, dobro do środka”. Domownicy zbierają ziarna i jedzą ich tyle, ile mają lat plus jedno na poczet udanego nadchodzącego roku. Ma to zapewnić długowieczność oraz powodzenie w interesach.

Japońskie powitanie wiosny łączy się ze świętem kwiatów noszącym nazwę – Hanami. A to następuje, zależnie od pogody i miejsca  – wraz z końcem marca lub na początku kwietnia. Japońska Agencja Meteorologiczna każdego roku wydaje sakura-zensen, czyli prognozę kwitnienia, który wskazuje moment jego rozpoczęcia w każdym z regionów. Najwcześniej wiśnie rozkwitają oczywiście na południu, a najpóźniej – na północy. Kwitnące wiśnie są metaforą życia i krótkotrwałego piękna. W średniowieczu był to obrzęd związany z kwitnieniem moreli.

W tym okresie Japończycy oddają się rytuałowi hanami, który polega na podziwianiu i oglądaniu kwiatów. W parkach miejskich całe rodziny organizują sobie pikniki na świeżym powietrzu, a wieczorami odbywają się różnego rodzaju imprezy. Przygotowuje się też tradycyjne potrawy świąteczne – np. specjalne kulki ryżowe dango.

Warto wspomnieć, że choć hanami jest najbardziej znanym obrzędem pierwszego dnia wiosny w Japonii, dzień równonocy jest również celebrowany. To wówczas przypada dzień Shunbun No Hi, który jest świętem państwowym – często wykorzystywanym przez mieszkańców Kraju Kwitnącej Wiśni na odwiedzanie grobów przodków oraz na modlitwę o dobre zbiory w nadchodzącym sezonie.

Kanada

Kanadyjczycy mają również swoje święto poświęcone wiośnie i kwiatom, zwłaszcza jednemu z nich – tulipanowi. W Kanadzie od ponad 60 lat urządza się w maju największy na świecie festiwal tulipanów, na którym prezentowanych jest ponad milion kwiatów. Tulipany są nie tylko pięknym ukoronowaniem wiosny, ale również symbolem przyjaźni między Kanadą a Holandią.

Litwa

Na Litwie natomiast obchodzone jest święto Kaziukas (8 marca) – po polsku Kaziuki. Jego źródeł upatrywać należy w tradycjach pogańskich. Zostały jednak one przejęte przez Kościół. W obecnej formie święto funkcjonuje od około 400 lat. 4 marca – w dniu wspomnienia św. Kazimierza – patrona Litwy – organizowany jest słynny jarmark wileński.

Kaziuki Wilno

Festiwal poświęcony przyjściu wiosny, „nieuczesana” radość. Symbolem Kaziukasa są kwiaty. Głównym atrybutem jest kaziuka – utworzony z suchych zeszłorocznych kwiatów, różnych aromatycznych traw i kłosów bukiet. Innym symbolem jest gliniany dzwonek, którego dźwięk rozbrzmiewa niemal na każdym kroku. Słychać także dziesiątki innych muzycznych narzędzi, na których grają setki muzyków.

Macedonia

w Macedonii przy okazji nadejścia wiosny świętuje się dzień miłości i młodości.  22 marca wg kalendarza gregoriańskiego, 9 marca wg kalendarza juliańskiego. Święto wiosny przypada w Macedonii w czasie, w którym cerkiew prawosławna wspomina Czterdziestu Męczenników z Sebasty. Święto wiosny to w tradycji macedońskiej dzień miłości i młodości.

Mladenci to przede wszystkim święto nadejścia wiosny, która zwyciężyła śmierć utożsamianą z zimą. Wierzy się, że dzień będzie tak długi, jak daleko kogut przeskoczy próg domu.

Meksyk

Zgodnie z rytuałem, Meksykanie świętują pierwszy dzień wiosny, gromadząc się wokół prekolumbijskich zabytków, takich jak piramidy i ruiny świątyń. Mają one dla nich szczególne znaczenie. Starożytni mieszkańcy tego regionu – Mistekowie, Olmecy, Toltecy, Aztekowie – bardzo starannie wybierali miejsca ich budowy, kierując się swoją niezwykłą astronomiczną wiedzą. Do dziś te lokalizacje są uznawane za wyjątkowe miejsca mocy, z których można czerpać dobrą energię. Teotihuacan w języku Tolteków znaczy „miejsce, gdzie ludzie zmieniają się w bogów.”

Piramida Kukulkana została zaprojektowana z uwzględnieniem obserwacji astrologicznych. Majowie stworzyli ją w Chichen Itza tak, aby w dzień równonocy wiosennej na piramidzie pojawił się cień rzucony na schody o kształcie węża, który wije się po jej stopniach. Ta symbolika nie jest przypadkowa – Pierzasty Wąż, , to jeden z najważniejszych bogów plemion Ameryki Środkowej – uznawany za współtwórcę świata, boga natury, płodności i wody. Dlatego nie dziwi, że oddaje się mu cześć właśnie pierwszego dnia wiosny.

Moldova

Martisor jest obchodzony w Republice Mołdowy podobnie jak w Rumunii –  1 marca.

Kolorowe symboliczne laleczki są zrobione ze sznureczków kolorowej wełny,

Tańce, koncerty to na ulicach i w salach koncertowych. A w domach także symboliczne podarki.

Norwegia

Najpóźniej, bo w połowie maja, wita wiosnę Norwegia. Ten dzień nie jest przypadkowy. Po pierwsze to rocznica niepodległości, a po drugie dopiero wtedy jedno z największych w Norwegii, jezioro Femud, zaczyna odmarzać.

Kiedy zaczyna znikać lodowa kra, to znak, że można zmienić odzież zimową na lżejszą. Tego dnia ludzie odwiedzają sąsiadów i zapraszają ich na panekaker og multer – naleśniki z dżemem z moroszki.

Pakistan

Jedną z najciekawszych wiosennych uroczystości na świecie jest Chilam Joshi, które odbywa się w odległej dolinie w północnym Pakistanie. Chilam Joshi to coroczne wiosenne święto ludu Kalash, niewielkiej mniejszości zamieszkującej doliny Kalash w pakistańskiej prowincji KPK. Większość kałaszów praktykuje własną starożytną religię. Mówią także własnym językiem, różniącym się od innych w regionie.

Chilam Joshi odbywa się co roku w maju. Czterodniowe święto świętuje początek żniw po długiej zimie, a miejscowi ofiarują modlitwy i mleko przed świętowaniem. Dni spędzane są na tańcach i piciu domowego wina z morwy. Festiwal to także okazja dla młodych ludzi do spotkania potencjalnego małżonka.

Rosja

Na terenie obecnej Rosji, Białorusi i Ukrainy w dawnych czasach obchodzone było Święto Naleśnika – Maslenica – czyli tygodniowe święto związane z pożegnaniem zimy. Jest to czas zabaw i jedzenia blinów. Bliny – czyli naleśniki to symbol słońca i wyraz wdzięczności za dar życia.

Rumunia

Symbolem pierwszego dnia wiosny obchodzonego są kolorowe, wełniane kokardki ze sznureczków. Tradycja obchodów Martisor symbolizuje szczęście oraz radość z budzącego się nowego życia.

 Od 1 marca przez cały tydzień odbywają się ludowe zabawy. Każdy dzień ma swój regulamin, wykonuje się określone tańce lub zabawy , a uczestnicy wręczają sobie symboliczne upominki.

Serbia

Paparuda to wiosenny zwyczaj rytualnego wywoływania deszczu, obchodzony w Serbii 6 maja oraz w krajach zamieszkałych przez Słowian południowych – m.in. w Rumunii i Macedonii. Wiąże się on z procesjami barwnych korowodów dziewcząt i chłopców przez wieś lub miasteczko, połączonymi ze śpiewaniem piosenek i oblewaniem uczestników wodą.

Stany Zjednoczone Ameryki Północnej

W USA – bardzo młodym kraju, okazuje się, że mamy wiele oryginalnych sposobów witania wiosny.

Po pierwsze – Dzień Świstaka. Zwierzak, któremu na imię Phil, mieszka w swej norze mieście Punxsutawney w Pensylwanii. Cała tajemnica polega na tym, że gdy Phin wychodzi po raz pierwszy z nory i nie zobaczy swojego cienia, jest znakiem, że wiosna tuż tuż. Gdy jednak zobaczy cień i przestraszony cofnie się do nory, można mieć pewność, że zima będzie długa i ciężka.

Po drugie: Dzień Jajka w Białym Domu.  Początki tradycji prawdopodobnie sięgają 1814 r., White House Egg Roll odbywa się w Poniedziałek Wielkanocny każdego roku. Dzieci spotykają się w Waszyngtonie, by na trawniku Białego Domu turlać jajko za pomocą drewnianej łyżki. Biorący udział w zabawie mogą wygrać jajka wielkanocne i nagrody. Festyn obserwuje prezydent USA i jego rodzina oraz wielki zając. Kolorowe dekoracje i dobry humor sprawiają, że Poniedziałek Wielkanocny jest jasnym punktem świątecznych obchodów.

I kolejno, a pewnie nie ostatnie:

Najdziwniejszym zwyczajem jest w Annapolis w stanie Maryland Oyster Roast & Sock Burning czyli  „Dzień Palenia Skarpetek”. W marcu mieszkańcy tego miasta zbierają się, żeby dokonać rytuału palenia skarpetek. Ma to zwiastować powrót sezonu rekreacyjnego.  Podczas ceremonii miejscowi recytują „Odę do równonocy”, zdejmując zimowe skarpety i wrzucając je do ognia.

Muzeum w Annapolis  jest gospodarzem tego święta, witającego wiosnę dla wszystkich, którzy kochają Zatokę Chesapeake. Wydarzenie obejmuje również zajęcia dla rodzin i fascynujące eksponaty ilustrujące morskie dziedzictwo zatoki Chesapeake i znaczenie ostryg dla ekologii regionu

Szwajcaria

My mamy topienie lub palenie Marzanny, a Szwajcarzy – palenie bałwana (ta tradycja pochodzi z czasów średniowiecza). Pierwszy dzień wiosny jest nazywany „Sechselauten” i odbywa się zazwyczaj w trzeci poniedziałek kwietnia (o ile nie koliduje to z Wielkim Tygodniem) – ta nazwa oznacza „Dzwonienie dzwonów o 6 wieczorem”. Skąd ta nazwa? Otóż dawniej w Zurychu i innych miejscowościach obwieszczano koniec dnia pracy dzwonami. W okresie zimowym ten moment przypadał na godzinę 17, a od pierwszego dnia wiosny – na 18.

W dzień ten przez miasto przechodzi kilkutysięczny pochód, zmierzający nad jezioro, w historycznych strojach którym towarzyszy muzyka. Nad brzegiem podpalany jest ogromny stos, na którego szczycie znajduje się bałwan, którego głowa wypełniona jest fajerwerkami.  Bałwan nazywa się  Böögg. To, jak płonie, zwiastuje pogodę na lato – im szybciej płomienie dosięgną bałwaniej głowy, tym lepsza aura będzie panować w wakacje. Aby efekt był jeszcze bardziej piorunujący, do kukły bałwana nierzadko wkłada się materiały wybuchowe.

Szwecja

Znana jest wszystkim Noc Valpurgii z 30 kwietnia na 1 maja, mająca dla plemion germańskich szczególne znaczenie. Zaklęciami próbowano wtedy przegonić ostatecznie zimę; wierzono także, iż właśnie w tę noc na górze Brocken w Harzu diabeł i czarownice oddają się zabawom wśród „piekielnej mgły”. Kiedy więc 1 maja 870 r. wyniesiono na ołtarze Walpurgę, okoliczna ludność – sugerując się przypadkową zbieżnością dat – połączyła te dwie odległe od siebie rzeczywistości i uznała Świętą za swoją patronkę. W wigilię rocznicy jej kanonizacji bito w dzwony kościelne, wieszano krzyże nad drzwiami domów i posypywano progi stajni poświęconą solą, prosząc, aby św. Walpurga przybyła na pomoc i uchroniła mieszkańców przed chorobami oraz złymi duchami.

Wokół wielkich ognisk zbierają się ludzie i śpiewają wiosenne piosenki, a od 1928 roku organizowany jest konkurs piękności nazywany wyborem najpiękniejszej Łucji Sztokholmu.

Tajlandia – Songkran

Songkran to inaczej tajski Nowy Rok i oznacza “astrologiczne przejście”. Przypada na moment, w którym słońce przechodzi ze znaku Ryb do znaku Barana, co oznacza, że odbywa się w połowie kwietnia. Najczęściej celebracja trwa 3 dni: od 13 do 15 kwietnia i jest bardzo huczna.  Zazwyczaj Songkran rozpoczyna się od tego, że mieszkańcy zbierają się na głównym placu miasta i wspólnie modlą się oraz udzielają jałmużny. Następnie, z myślą o oczyszczeniu duszy i uzyskaniu błogosławieństwa na nowy rok, mieszkańcy wypuszczają z klatek ptaki, a do rzek są wypuszczane ryby.

Północna stolica Chiang Mai jest centrum największych obchodów, festiwale trwają tam aż do 6 miesięcy. Zarówno miejscowi jak i turyści wychodzą na ulice z pistoletami na wodę wielkości małej armaty, wyciągają węże ogrodowe i wiadra, by oblać każdego, kto się nawinie pod rękę.

Festiwale wody, symbolizujące zmycie grzechów i nowy początek,  przypominają naszego śmigusa-dyngusa. Choć dawniej Songkran wiązało się z delikatnym spryskiwaniem wodą dłoni dziadków i rodziców, dziś na ulicach dużych miast i małych wiosek Tajlandii rozgrywają się wielkie wodne bitwy.

Jak widać, co kraj, to obyczaj, jednak wszędzie powitanie Wiosny ma radosny charakter i jak już mówiliśmy wcześniej, mimo ogromnych odległości i braków kontaktów pomysły bywają podobne.

Ważne, że są optymistyczne i ich cel jest taki, aby wszystkim dokoła życzyć pomyślności przez cały rok.

Czego i my życzymy wszystkim Państwu.

GCKSiT

Opracował: Cezary Kopczyński